Hürmüz Boğazı'ndaki Tedarik Kriz Gübre Fiyatlarını Uçurdu: Tarımda Verim Düşüşü Kapıda

Orta Doğu'da ABD ve İsrail ile İran arasındaki askeri çatışmaların şiddetlenmesi, küresel ticaretin en hassas noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndan yapılan sevkiyatları büyük ölçüde durma noktasına getirdi. Deniz güzergahındaki bu aksama, küresel tarım sektörünün ana girdisi konumundaki gübre tedarikini sekteye uğrattı. Emtia piyasalarında savaş riski, enerji krizleri ve gemi sigorta maliyetleri gibi etkenler nedeniyle yüksek volatilite yaşanırken, tarımsal girdilerdeki artış çiftçiyi zor durumda bırakıyor.

Sıcak çatışmaların ham petrol fiyatlarına risk primi olarak yansıması, dizel yakıt maliyetlerini artırırken; gübre üretiminin ana bileşenleri olan doğal gaz ve amonyak fiyatlarını da yukarı taşıdı. Üretimdeki maliyet şokları, gübre fiyatlarında tarihi artışları beraberinde getirdi. Küresel gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin Hürmüz Boğazı'ndan geçmesi sebebiyle yaşanan arz sıkıntısı, mısır ve soya fasulyesi yetiştiriciliğinde kritik rol oynayan diamonyum fosfat (DAP) gübresinin ton fiyatını yılın ilk 9 ayında yüzde 28,4 artırarak 802,5 dolara çıkardı. Bu yükselişe paralel olarak mısır fiyatları yüzde 13,3, soya fasulyesi ise yüzde 22,6 değer kazandı.

İlgili haber: Alzheimer Bakım Merkezinde Yaşlılar Günü Kutlaması

Kuveyt Türk Yatırım Araştırma Direktörü Kutay Gözgör, konuya ilişkin değerlendirmesinde, yaşanan arz sıkıntısının yalnızca üre ve azotlu gübrelerle sınırlı kalmadığını vurguladı. Fosfatlı gübre imalatında hayati önem taşıyan kükürt ve amonyak tedarikinin büyük oranla Hürmüz Boğazı üzerinden sağlandığını belirten Gözgör, lojistik engellerin DAP gübresi fiyatlarında kalıcı bir katılık oluşturduğunu ifade etti. Gözgör, çiftçilerin yüksek maliyetler sebebiyle yetersiz gübre kullanmak zorunda kalmasının, küresel tarımsal rekolte beklentilerinde kalıcı bir düşüş riski yarattığına dikkat çekti.

ABD ile İran arasında haziran ayında sağlanan geçici mutabakatın ardından sevkiyatların kısa süreliğine toparlandığını ancak ateşkesin bozulmasıyla çatışmaların yeniden alevlendiğini hatırlatan Gözgör, sevkiyatların halen savaş öncesi seviyelerin gerisinde olduğunu aktardı. Alternatif tedarik yollarının devreye girmesinin arz açığını kapatsa da daha uzun mesafeli rotaların navlun ve operasyon maliyetlerini yükselttiğini belirtti.

İlgili haber: Diyarbakır'da İki Aile Arasındaki Husumet Barışla Noktalandı

Yükselen enerji ve gübre maliyetlerinin tarımsal üretim üzerindeki asıl yıkıcı etkisinin orta vadede hissedileceğini vurgulayan Gözgör, gübre kullanımının azalması veya üreticilerin daha az gübre isteyen alternatif ürünlere yönelmesinin 2027 yılı rekoltesi ve ürün verimliliği üzerinde belirleyici olacağını sözlerine ekledi.